Việt Nam là quốc gia thống nhất gồm 54 dân tộc, mỗi dân tộc có bản sắc văn hóa riêng, tạo nên sự đa dạng, phong phú của nền văn hóa chung. Đảng và Nhà nước luôn khẳng định văn hóa là hồn cốt của dân tộc, là động lực phát triển: "Văn hóa còn thì Dân tộc còn". Nghị quyết Hội nghị Trung ương 9 khóa XI nhấn mạnh xây dựng văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng; đồng thời yêu cầu bảo tồn và phát huy di sản văn hóa các dân tộc thiểu số, đặc biệt là tiếng nói, chữ viết, trang phục, lễ hội truyền thống, nhằm giữ gìn bản sắc trong quá trình phát triển.

Triển khai, thực hiện Nghị quyết số 33-NQ/TW, ngày 09/6/2014 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước; Nghị quyết 80-NQ/TW, ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam, Khánh Hòa luôn quan tâm, chú trọng thực hiện nhiệm vụ bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa tỉnh.

Thực trạng bảo tồn văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch bền vững tại Khánh Hòa

Khánh Hòa có diện tích hơn 8.500km², với địa hình đa dạng hiếm có bao gồm biển, đồng bằng, đồi núi và cả những vùng đất mang vẻ đẹp của sa mạc, cùng đường bờ biển dài nhất Việt Nam với những vịnh biển đẹp, có sức hút khó cưỡng với du khách. Nhưng điều làm nên bản sắc riêng của Khánh Hòa chính là sự giao thoa văn hóa độc đáo, nơi văn hóa người Việt hòa quyện cùng những di sản đậm dấu ấn Chăm và Raglai, tạo nên một nguồn lực vô giá để phát triển du lịch văn hóa và du lịch cộng đồng.

Vẻ đẹp ấy còn được nâng tầm bởi sự phong phú của hệ sinh thái núi rừng tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Hòn Bà, Vườn quốc gia Núi Chúa và Phước Bình. Đặc biệt, một "làn gió mới" đang thổi vào bức tranh du lịch nơi đây từ những mô hình du lịch cộng đồng của người Raglai. Không chỉ đơn thuần là một chuyến tham quan, du khách còn được sống trong không gian văn hóa đặc sắc, tìm hiểu phong tục tập quán, thưởng thức ẩm thực và đắm mình trong những âm điệu dân gian từ các nhạc cụ truyền thống độc đáo như mã la, đàn đá, đàn Cha-pi. Tất cả đang từng bước khẳng định tiềm năng to lớn của Khánh Hòa trong việc phát triển du lịch bền vững, dựa vào thiên nhiên và bản sắc cộng đồng.

Không gian phát triển rộng mở, tài nguyên du lịch phong phú, hệ thống giao thông thuận lợi,... là những điều kiện để du lịch tỉnh Khánh Hòa phát triển đột phá, trở thành trung tâm du lịch tầm cỡ quốc gia và quốc tế. Tỉnh xác định, phát triển du lịch văn hóa là một hướng đi quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 đón 20,5 triệu lượt khách, trong đó có 10,5 triệu lượt khách quốc tế; du lịch đóng góp 15% GRDP và 20% tổng thu ngân sách địa phương.

Khánh Hòa có không gian văn hóa, di sản văn hóa đa tầng, phong phú và đặc sắc. Hiện toàn tỉnh có 4 di sản được UNESCO ghi danh (Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa, nghệ thuật làm gốm của người Chăm, nghệ thuật bài chòi Trung Bộ, nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ); có 5 bảo vật quốc gia (Bia Hòa Lai; Phù điêu Vua Pô Rômê; Bia Phước Thiện; Tượng thờ Vua Pô Klong Garai; Bộ sưu tập đàn đá Khánh Sơn); 3 di tích quốc gia đặc biệt (Tháp Pô Klong Garai; Tháp Hòa Lai; Tháp Bà Pô Nagar); 28 di tích lịch sử, di tích văn hóa, di tích danh lam thắng cảnh cấp quốc gia; 241 di tích cấp tỉnh; 12 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, cùng nhiều lễ hội tiêu biểu như Lễ hội Tháp Bà, Katê, Cầu Ngư, Lễ Bỏ mả... Đây là nguồn tài nguyên vô giá, làm nên bản sắc riêng và sức hấp dẫn đặc biệt của vùng đất này đối với du khách trong và ngoài nước.

Gốm Bàu Trúc của người Chăm

Bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Đảng bộ và nhân dân Khánh Hòa đang nỗ lực đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế - xã hội, khai thác mọi tiềm năng và thế mạnh, tăng cường hợp tác và thu hút được nhiều nguồn vốn đầu tư trong và ngoài nước. Đối với ngành du lịch, tỉnh đang nỗ lực để xây dựng Khánh Hòa trở thành trung tâm dịch vụ, du lịch biển quốc tế chất lượng cao, điểm đến hàng đầu ở khu vực Đông Nam Á. Để hiện thực hóa những nội dung, chủ trương đề ra, trong năm 2025 phấn đấu hoàn thành việc xây dựng Chiến lược phát triển du lịch Khánh Hòa giai đoạn 2025 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045; trên cơ sở đó tập trung triển khai đồng bộ, có kết quả các nhiệm vụ và giải pháp về phát triển du lịch của tỉnh.

Hoàn thiện hạ tầng du lịch biển đẳng cấp quốc tế, bao gồm nâng cấp sân bay Cam Ranh đạt chuẩn 5 sao, hiện đại hóa cảng biển để đón tàu du lịch lớn, phát triển tổ hợp nghỉ dưỡng - giải trí - thương mại ven biển, khu mua sắm miễn thuế, công viên chuyên đề và kết nối giao thông vùng Vân Phong - Nha Trang - Vĩnh Hy - Ninh Chử. Đa dạng hóa sản phẩm du lịch biển cao cấp, nâng cao chất lượng dịch vụ và nguồn nhân lực, tăng cường quản lý và chính sách hỗ trợ phát triển. Thành lập Quỹ phát triển du lịch biển quốc tế Khánh Hòa để xúc tiến, quảng bá và phát triển sản phẩm mới, đồng thời đẩy mạnh liên kết hợp tác du lịch trong nước và quốc tế.

Một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch bền vững.

Thứ nhất, cần quán triệt sâu sắc và cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, Nhà nước về việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa và sức mạnh con người Việt Nam. Đẩy mạnh nghiên cứu, xác lập và triển khai xây dựng hệ giá trị văn hóa, chuẩn mực con người Khánh Hòa, gắn kết chặt chẽ với việc gìn giữ và phát triển hệ giá trị gia đình Việt Nam trong thời kỳ đất nước bước vào kỷ nguyên mới.

Thứ hai, ưu tiên nguồn lực cho công tác bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, gắn với phát triển du lịch bền vững. Tập huấn, bồi dưỡng cần được tổ chức thường xuyên nhằm nâng cao kỹ năng giao tiếp, ứng xử văn minh và nghiệp vụ du lịch chuyên nghiệp cho đội ngũ quản lý doanh nghiệp, người lao động trong ngành và cư dân sinh sống trong các khu, điểm du lịch.

Thứ ba, đa dạng hóa các hình thức quảng bá giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số rất ít người thông qua các kênh truyền thông. Tăng cường tuyên truyền, vận động người dân xây dựng nếp sống văn minh, có ý thức trách nhiệm trong việc bảo vệ tài nguyên và môi trường du lịch; xây dựng các chuyên trang, chuyên mục giới thiệu văn hóa truyền thống, cần tận dụng tối đa sức mạnh của các nền tảng mạng xã hội. Biên soạn các ấn phẩm, tờ rơi giới thiệu về những nét văn hóa hấp dẫn cũng cần được chú trọng; khơi dậy niềm tự hào và khát vọng vươn lên xây dựng quê hương giàu đẹp trong mỗi người dân, nhất là thế hệ trẻ.

Thứ tư, làm phong phú thêm các sản phẩm văn hóa tại các điểm du lịch, khai thác một cách trọn vẹn và sâu sắc giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số rất ít người. Chiến lược này không chỉ kéo dài thời gian lưu trú của du khách, gia tăng hiệu quả kinh tế cho ngành du lịch, mà còn tạo cơ hội để du khách trải nghiệm, tìm hiểu một cách đa chiều và thấu đáo hơn về bề dày văn hóa bản địa.

Thứ năm, Có kế hoạch khai thác và phát huy hiệu quả giá trị của các di sản văn hóa lịch sử trên địa bàn tỉnh để phục vụ phát triển kinh tế; xây dựng cơ chế, chính sách và giải pháp đồng bộ để xử lý hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn và phát huy, đưa di sản trở thành nguồn lực quan trọng trong xây dựng con người và phát triển kinh tế - xã hội.

Thứ sáu, nâng cao nhận thức và trách nhiệm bảo vệ di sản văn hóa cho cả du khách và cộng đồng địa phương. Để du lịch phát triển mà không làm mai một các giá trị truyền thống, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp: Tổ chức các lớp tập huấn về chuyên môn, nghiệp vụ và văn hóa ứng xử cho cán bộ quản lý, người dân địa phương (bao gồm cả đồng bào dân tộc thiểu số rất ít người) và tất cả các thành phần tham gia hoạt động du lịch như tiểu thương, lái xe... nhằm tạo dựng môi trường du lịch chuyên nghiệp, thân thiện và bền vững. Đối với du khách, cần tăng cường hệ thống biển chỉ dẫn, nội quy, bảng thông báo nghiêm cấm các hành vi xâm hại di tích, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng về ý thức giữ gìn di sản văn hóa.

Thứ bảy, dành sự quan tâm thích đáng và giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa phát triển văn hóa và phát triển kinh tế. Cần nhìn nhận văn hóa và con người trong mối tương tác biện chứng với các lĩnh vực khác của đời sống xã hội, đặc biệt là trong bối cảnh phát triển kinh tế mới. Nhiệm vụ đặt ra là không ngừng nâng cao đời sống tinh thần, cải thiện chất lượng an sinh xã hội, ngăn ngừa lối sống thực dụng, chạy theo hưởng thụ và những chuẩn mực nhân cách lệch lạc, từ đó đề cao các giá trị nhân văn tốt đẹp của gia đình, cộng đồng và dân tộc Việt Nam.

Thứ tám, xây dựng và nhân rộng các mô hình bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững dựa trên nền tảng văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số rất ít người. Cần chú trọng phát triển các mô hình du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm tại các bản làng, kết hợp bảo tồn nguyên vẹn các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể như ẩm thực, trang phục, kiến trúc nhà ở... nhằm tạo ra những sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc, phong phú, gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng.

Việc khai thác giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số để phát triển du lịch bền vững tại Khánh Hòa là một hướng đi tất yếu và đầy triển vọng. Điều này không chỉ góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho bà con, mà còn khẳng định bản sắc văn hóa riêng có của địa phương. Để làm được điều đó, cần có sự chung tay gìn giữ từ chính cộng đồng, sự định hướng đúng đắn từ các cấp chính quyền và sự khai thác có văn hóa từ các doanh nghiệp du lịch. Đó chính là chìa khóa để văn hóa không bị mai một, mà còn được "thổi hồn" vào sự phát triển thịnh vượng của tỉnh Khánh Hòa.