Tháp Bà Pô Nagar – di sản văn hóa tiêu biểu, góp phần tạo nên bản sắc văn hóa Khánh Hòa

Ban Thường vụ Tỉnh ủy Khánh Hòa vừa ban hành Chương trình hành động số 22-CTr/TU, ngày 19/5/2026 thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Đây không chỉ là văn bản cụ thể hóa chủ trương lớn của Trung ương, mà còn thể hiện bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển của tỉnh: đặt văn hóa vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển nhanh, bền vững; xem văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội.

Chương trình hành động khẳng định văn hóa Khánh Hòa là bộ phận quan trọng của văn hóa Việt Nam, mang đậm bản sắc văn hóa biển, đảo, văn hóa Chăm, truyền thống yêu nước, đoàn kết, nghĩa tình, hiếu khách và khát vọng vươn lên của con người Khánh Hòa. Trong tiến trình xây dựng và phát triển tỉnh, văn hóa không chỉ góp phần nâng cao đời sống tinh thần của Nhân dân, mà còn gắn chặt với phát triển du lịch, dịch vụ, kinh tế biển, bảo vệ chủ quyền biển, đảo, giữ vững quốc phòng, an ninh và mở rộng hội nhập quốc tế. Đây là cách tiếp cận toàn diện, phù hợp với vị thế, tiềm năng và yêu cầu phát triển mới của Khánh Hòa.

Từ bảo tồn văn hóa sang phát triển văn hóa như một nguồn lực kinh tế

Điểm nổi bật đầu tiên của Chương trình là chuyển mạnh từ tư duy “giữ gìn, bảo tồn” sang tư duy “bảo tồn để phát triển, phát triển trên nền tảng bản sắc”. Văn hóa không còn được nhìn nhận chỉ là lĩnh vực xã hội cần đầu tư, chăm lo, mà được xác định là một nguồn lực phát triển, có khả năng tạo sản phẩm, hình thành thương hiệu, đóng góp vào tăng trưởng và nâng cao sức cạnh tranh của địa phương.

Điều này thể hiện rõ ở mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Giai đoạn 2026-2030, các ngành công nghiệp văn hóa phấn đấu đóng góp khoảng 4-5% GRDP; đến năm 2035 đóng góp tối thiểu 7% GRDP và đến năm 2045 đóng góp tối thiểu 10% GRDP của tỉnh. Đây là nhóm chỉ tiêu có tính định lượng cao, cho thấy quyết tâm đưa văn hóa trở thành một cấu phần thực chất trong cơ cấu kinh tế, chứ không chỉ dừng lại ở hoạt động phong trào, lễ hội hay tuyên truyền.

Các sự kiện văn hóa, nghệ thuật, lễ hội góp phần xây dựng thương hiệu văn hóa - du lịch Khánh Hòa

Cùng với đó, tỉnh đặt mục tiêu hình thành từ 03 đến 05 sản phẩm, thương hiệu văn hóa đặc trưng của Khánh Hòa; xây dựng 05-10 tác phẩm nghệ thuật chất lượng cao mang thương hiệu Khánh Hòa có khả năng biểu diễn lâu dài; hình thành từ 06 đến 10 liên hoan, lễ hội, chương trình nghệ thuật, thể dục thể thao mang thương hiệu Khánh Hòa quy mô khu vực và quốc tế. Những mục tiêu này cho thấy hướng đi rõ ràng: biến giá trị văn hóa thành sản phẩm văn hóa, biến sản phẩm văn hóa thành thương hiệu địa phương, từ đó tạo sức lan tỏa trong nước và quốc tế.

Khẳng định bản sắc Khánh Hòa trong không gian phát triển mới

Một điểm nhấn quan trọng của Chương trình là xác định rõ bản sắc văn hóa Khánh Hòa trong giai đoạn mới. Đó là sự kết hợp giữa văn hóa biển, đảo; văn hóa Chăm; văn hóa đô thị du lịch; truyền thống lịch sử, cách mạng; bản sắc của các dân tộc trên địa bàn tỉnh và khát vọng phát triển của con người Khánh Hòa. Cách định vị này giúp văn hóa Khánh Hòa không bị hòa lẫn, đồng thời tạo nền tảng để xây dựng thương hiệu địa phương gắn với hình ảnh “biển đảo - di sản - lễ hội - con người thân thiện”.

Đây cũng là cơ sở để tỉnh phát triển du lịch văn hóa, du lịch di sản, du lịch lễ hội, du lịch ẩm thực, thể thao biển và các sản phẩm trải nghiệm đặc trưng. Văn hóa được đặt trong mối quan hệ hữu cơ với du lịch, kinh tế biển và đô thị thông minh, qua đó góp phần nâng cao chất lượng điểm đến, kéo dài thời gian lưu trú, tăng chi tiêu của du khách và tạo ra giá trị gia tăng cao hơn cho ngành du lịch.

Đáng chú ý, Chương trình không tách rời văn hóa với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển, đảo. Việc đưa nội dung lịch sử, truyền thống cách mạng, chủ quyền biển, đảo vào các hoạt động giáo dục, chiếu phim lưu động, trải nghiệm văn hóa cho thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên là cách làm có ý nghĩa sâu sắc, góp phần bồi dưỡng lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với quê hương, đất nước.

Chuyển đổi số văn hóa: hướng đi mới để bảo tồn, lan tỏa và khai thác giá trị di sản

Một trong những điểm mới đáng chú ý là Chương trình đặt ra yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, coi đây là giải pháp quan trọng để đổi mới quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Tỉnh đặt mục tiêu hoàn thành cơ sở dữ liệu số nền tảng về di sản văn hóa trong năm 2027; đến năm 2028 hoàn thành số hóa 100% di tích đã được xếp hạng.

Việc xây dựng hệ thống dữ liệu văn hóa dùng chung, kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia và nền tảng số IOC của tỉnh; phát triển các mô hình “bảo tàng số”, “thư viện số”, “nhà hát số” sẽ tạo điều kiện để người dân, du khách, học sinh, sinh viên tiếp cận di sản thuận lợi hơn. Đây là hướng đi phù hợp trong bối cảnh chuyển đổi số đang tác động mạnh mẽ đến phương thức sáng tạo, truyền bá và thụ hưởng văn hóa.

Điểm đáng chú ý là chuyển đổi số không chỉ phục vụ lưu trữ, quản lý, mà còn mở ra khả năng biến di sản thành tài nguyên phát triển các sản phẩm văn hóa số, sản phẩm du lịch thông minh, nội dung sáng tạo và công nghiệp văn hóa. Khi dữ liệu văn hóa được chuẩn hóa, kết nối và khai thác hiệu quả, Khánh Hòa có thể hình thành các sản phẩm trải nghiệm mới như tham quan số, thuyết minh thông minh, bản đồ di sản, bảo tàng mở, triển lãm trực tuyến, qua đó tăng sức hấp dẫn của điểm đến.

Khánh Hòa đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo trong quảng bá hình ảnh văn hóa địa phương

Đầu tư thiết chế văn hóa mang tính biểu tượng

Chương trình hành động xác định phát triển thiết chế văn hóa là một nhiệm vụ trọng tâm, trong đó ưu tiên bố trí ngân sách, quỹ đất và các nguồn lực cần thiết để đầu tư xây dựng, nâng cấp các thiết chế văn hóa tiêu biểu như bảo tàng, trung tâm nghệ thuật, không gian trưng bày, biểu diễn. Đây là điểm rất đáng chú ý, bởi phát triển văn hóa không thể chỉ dựa vào hoạt động sự kiện, mà cần có hạ tầng, không gian sáng tạo và thiết chế đủ sức tạo điểm nhấn lâu dài.

Theo đó, tỉnh đặt mục tiêu hoàn thành xây dựng Bảo tàng tổng hợp tỉnh và nâng cấp Trung tâm Hội nghị tỉnh thành Trung tâm biểu diễn nghệ thuật đa năng vào năm 2030. Đồng thời, định hướng đến năm 2045 là hình thành Trung tâm biểu diễn nghệ thuật và thực hành trình diễn đương đại có tầm vóc khu vực, quốc tế; phát huy hiệu quả Bảo tàng tổng hợp tỉnh Khánh Hòa sau khi hoàn thành, xây dựng nơi đây trở thành công trình văn hóa tiêu biểu, điểm đến giáo dục truyền thống, bồi dưỡng thẩm mỹ, quảng bá lịch sử, văn hóa, vùng đất và con người Khánh Hòa.

Điểm nổi bật ở đây là tỉnh không chỉ đầu tư công trình văn hóa theo hướng “có cơ sở vật chất”, mà hướng đến xây dựng công trình văn hóa có giá trị biểu tượng, có khả năng vận hành, khai thác, giáo dục, quảng bá và tạo sức hút du lịch. Nếu được triển khai đồng bộ, các thiết chế này có thể trở thành điểm nhấn mới trong không gian đô thị, du lịch và sáng tạo của Khánh Hòa.

Đưa văn hóa vào trường học, bồi dưỡng con người Khánh Hòa từ thế hệ trẻ

Chương trình đặt mục tiêu 100% cơ sở giáo dục phổ thông triển khai nội dung giáo dục văn hóa, nghệ thuật và di sản văn hóa địa phương phù hợp với từng cấp học. Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa lâu dài, bởi phát triển văn hóa bền vững phải bắt đầu từ giáo dục, từ việc hình thành nhận thức, thẩm mỹ, lối sống và niềm tự hào quê hương cho thế hệ trẻ.

Không chỉ dừng lại ở việc đưa nội dung văn hóa vào chương trình giáo dục, Chương trình còn yêu cầu đổi mới giáo dục nghệ thuật trong các cơ sở giáo dục; đưa các loại hình nghệ thuật truyền thống, tiêu biểu vào trường học; triển khai mô hình đào tạo tích hợp “Phổ thông - Nghệ thuật - Công nghệ”; bảo đảm học sinh, sinh viên được tiếp cận thường xuyên các hoạt động nghệ thuật và giáo dục di sản văn hóa.

Đặc biệt, nhiệm vụ tổ chức chiếu lưu động các tác phẩm điện ảnh về lịch sử, văn hóa, truyền thống cách mạng, chủ quyền biển, đảo cho thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên là một điểm nhấn giàu tính thực tiễn. Cách làm này giúp văn hóa đến gần hơn với học đường, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, qua đó góp phần thu hẹp khoảng cách thụ hưởng văn hóa và xây dựng con người Khánh Hòa phát triển toàn diện.

Bảo tồn di sản gắn với hội nhập và nâng cao sức mạnh mềm

Chương trình hành động cũng thể hiện rõ định hướng đưa văn hóa Khánh Hòa tham gia sâu hơn vào dòng chảy hội nhập quốc tế. Tỉnh đặt mục tiêu hoàn thiện hồ sơ khoa học trình cấp có thẩm quyền xem xét, đề nghị UNESCO ghi danh Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na; xây dựng hồ sơ công nhận từ 01 đến 02 bảo vật quốc gia và 03 hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Đây là những nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng, vừa góp phần bảo tồn giá trị di sản, vừa nâng cao vị thế văn hóa của Khánh Hòa trên bản đồ văn hóa quốc gia và quốc tế. Khi di sản được nhận diện, bảo vệ, ghi danh và quảng bá đúng tầm, đó không chỉ là niềm tự hào của cộng đồng mà còn là nguồn lực để phát triển du lịch, giáo dục, sáng tạo nghệ thuật và hợp tác quốc tế.

Cùng với đó, Chương trình nhấn mạnh việc quảng bá hình ảnh Khánh Hòa thông qua các cơ quan báo chí, kênh truyền thông quốc tế; lồng ghép hoạt động văn hóa, nghệ thuật trong các chương trình làm việc, ký kết của lãnh đạo tỉnh với đối tác nước ngoài; tham gia các sự kiện văn hóa, nghệ thuật quốc tế và tăng cường hợp tác với UNESCO, các tổ chức quốc tế. Đây là hướng đi phù hợp nhằm gia tăng sức mạnh mềm của địa phương, đưa văn hóa Khánh Hòa trở thành cầu nối trong hợp tác, giao lưu và hội nhập.

Rõ mục tiêu, rõ nhiệm vụ, rõ trách nhiệm thực hiện

Một điểm nổi bật khác của Chương trình là hệ thống chỉ tiêu và danh mục nhiệm vụ trọng tâm được xác định khá cụ thể, có cơ quan chỉ đạo, đơn vị chủ trì, sản phẩm và thời gian triển khai. Phụ lục của Chương trình xác định 44 nhiệm vụ trọng tâm trên các nhóm lĩnh vực: đổi mới tư duy phát triển văn hóa; hoàn thiện chính sách; xây dựng con người và môi trường văn hóa; chuyển đổi số; xây dựng hệ sinh thái sáng tạo; phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch văn hóa; phát triển hạ tầng, nguồn nhân lực; mở rộng hội nhập quốc tế về văn hóa.

Chương trình giao Đảng ủy Ủy ban nhân dân tỉnh lãnh đạo, chỉ đạo Ủy ban nhân dân tỉnh xây dựng kế hoạch triển khai; cụ thể hóa mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp thành chương trình, đề án, dự án và danh mục nhiệm vụ cụ thể, bảo đảm rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, thời gian thực hiện, nguồn lực, sản phẩm đầu ra và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, địa phương. Đồng thời, yêu cầu định kỳ hằng năm báo cáo kết quả thực hiện, tham mưu sơ kết vào năm 2028 và tổng kết vào năm 2030.

Cách thiết kế này cho thấy Chương trình không chỉ dừng ở định hướng chung, mà đã bước đầu cụ thể hóa thành các đầu việc có thể theo dõi, kiểm tra, đánh giá. Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm Chương trình đi vào thực chất, tránh tình trạng mục tiêu lớn nhưng thiếu công cụ triển khai.

Tạo nền tảng để văn hóa Khánh Hòa phát triển tương xứng với tiềm năng

Chương trình hành động số 22-CTr/TU được ban hành trong bối cảnh phát triển văn hóa của tỉnh vẫn còn những hạn chế: khoảng cách thụ hưởng văn hóa giữa đô thị, nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số chậm được thu hẹp; nguồn lực đầu tư, thiết chế văn hóa và đội ngũ làm công tác văn hóa chưa đáp ứng yêu cầu; công tác bảo tồn, phát huy di sản, phát triển công nghiệp văn hóa, văn hóa số, thị trường văn hóa còn khó khăn; một số sản phẩm văn hóa chưa có sức lan tỏa.

Chính vì vậy, điểm có ý nghĩa nhất của Chương trình là đã nhận diện đúng yêu cầu phát triển mới và đưa ra hệ thống nhiệm vụ tương đối toàn diện: từ xây dựng con người, môi trường văn hóa, thiết chế văn hóa, chuyển đổi số, bảo tồn di sản, phát triển công nghiệp văn hóa đến hội nhập quốc tế. Trong đó, các nhiệm vụ không tách rời nhau mà được đặt trong một chỉnh thể thống nhất, hướng đến mục tiêu phát triển văn hóa Khánh Hòa vừa đậm đà bản sắc, vừa hiện đại, sáng tạo và có khả năng đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế - xã hội.

Với định hướng đó, Chương trình hành động số 22-CTr/TU không chỉ là kế hoạch triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW, mà còn là bước khởi đầu quan trọng để Khánh Hòa xây dựng chiến lược phát triển văn hóa dài hạn. Nếu được tổ chức thực hiện đồng bộ, quyết liệt và hiệu quả, văn hóa sẽ thực sự trở thành sức mạnh mềm, nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng, góp phần xây dựng Khánh Hòa phát triển nhanh, bền vững, trở thành đô thị biển thông minh, trung tâm du lịch - dịch vụ lớn của cả nước và có vị thế ngày càng cao trong khu vực.