Cách đây hơn 80 năm, sau Cách mạng Tháng 8 thành công, giữa muôn vàn khó khăn thử thách của ngày đầu dựng nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho nông dân và nông nghiệp. Người khẳng định: “Nông dân ta giàu thì nước ta giàu. Nông nghiệp ta thịnh thì nước ta thịnh”. “Nông dân muốn giàu, nông nghiệp muốn thịnh, thì cần phải có hợp tác xã”. Thấm nhuần lời dạy của Bác, trong suốt quá trình Lãnh đạo sự nghiệp đổi mới đất nước, Đảng và Nhà nước luôn đặc biệt quan tâm phát huy vai trò quan trọng của kinh tế tập thể và hợp tác xã, để thúc đẩy phương thức sản xuất mới, dựa trên sự cộng đồng trách nhiệm, cùng đóng góp tri thức, kinh nghiệm, nguồn lực và cùng làm chủ với tinh thần: “Hợp tác xã - là hợp vốn, hợp sức với nhau. Vốn nhiều, sức mạnh, thì khó nhọc ít, mà ích lợi nhiều”.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành xu thế tất yếu, tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, việc vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về hợp tác xã càng có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định kinh tế tập thể là một “mắt xích” then chốt trong mục tiêu phát triển nhanh và bền vững, hướng tới nền kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Đại hội nhấn mạnh yêu cầu “… Phát huy đầy đủ chức năng, vai trò của các khu vực kinh tế”, trong đó, kinh tế hợp tác, kinh tế tập thể, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và các loại hình kinh tế khác giữ vai trò quan trọng”. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các hợp tác xã phải chuyển đổi mạnh mẽ về mô hình phát triển: từ quy mô manh mún, nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi giá trị; từ quản trị truyền thống sang quản trị trên nền tảng dữ liệu số, gắn kết chặt chẽ với thị trường. Đây là xu thế tất yếu trong tiến trình hiện đại hóa khu vực kinh tế tập thể.
Đối với tỉnh Khánh Hòa, nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới và phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã trong bối cảnh hội nhập thời gian qua, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã ban hành nhiều Nghị quyết, Chương trình hành động để cụ thể hóa các Nghị quyết của Trung ương về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể trong giai đoạn mới; dành nhiều nguồn lực, cơ chế, chính sách hỗ trợ để thúc đẩy phát triển kinh tế tập thể, tập trung vào: cơ sở hạ tầng, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, xúc tiến thương mại, xây dựng chuỗi giá trị cho giai đoạn 2022 - 2025 với số kinh phí là 48 tỷ 772 triệu đồng.
Đến nay, toàn tỉnh có 377 hợp tác xã và 01 liên hiệp hợp tác xã, thu hút hơn 60.500 thành viên. Tổng vốn điều lệ đạt trên 2.200 tỷ đồng. Trong đó có 296 hợp tác xã nông nghiệp, 81 hợp tác xã phi nông, có 07 quỹ tín dụng nhân dân và 30 doanh nghiệp thành viên. Loại hình Hợp tác xã nông nghiệp chiếm tỷ lệ lớn, đóng vai trò quan trọng trong tổ chức sản xuất, liên kết tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp của địa phương. Thế mạnh của các Hợp tác xã trên địa bàn tỉnh tập trung vào các loại hình: Nho, táo, tỏi, măng tây, hành tím, dưa lưới, nha đam, hạt điều, bưởi, sầu riêng, xoài, thịt dê, cừu, heo đen, gà tươi, tôm hùm, ốc hương, tôm thẻ, rong biển, cá biển, yến sào, trầm hương,... Những năm gần đây, các hợp tác xã nông nghiệp công nghệ cao đã ứng dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật vào sản xuất, từng bước chuyển đổi số trong sản xuất, quản lý, quảng bá sản phẩm. Một số Hợp tác xã đã đưa sản phẩm như (nho, hành tím, hạt điều, rong biển, trầm hương, hàng thủ công mỹ nghệ) xuất khẩu vào các thị trường Nhật Bản, Indonesia, Pháp, Thụy Điển, Hà Lan, Đức, Tây Ban Nha, Hàn Quốc…
Bên cạnh đó, các hợp tác xã nuôi trồng thuỷ sản, nuôi biển công nghệ cao ứng dụng đưa vào nuôi biển bằng lồng công nghệ HDPE, sử dụng hệ thống máy cho ăn thông minh, sử dụng hệ thống cảm biến theo dõi môi trường, camera giám sát hoạt động của các lồng nuôi, kết hợp với các thiết bị giám sát từ xa, từ đó giúp hạn chế ô nhiễm, dịch bệnh, nâng cao tỷ lệ sống và rút ngắn thời gian nuôi từ 1 đến 1,5 tháng/vụ so với phương thức truyền thống; qua đó, cho phép chủ động thu hoạch sớm hơn, đón đúng thời điểm giá thị trường cao, tạo điều kiện thuận lợi để sản phẩm đủ tiêu chuẩn tham gia thị trường tiêu thụ và xuất khẩu sớm hơn so với thông thường; sản lượng khai thác thuỷ sản nuôi biển công nghệ cao năm 2025 trên địa bàn tỉnh đạt 20.875 tấn, sau khi trừ chi phí và khấu hao, lợi nhuận đạt khoảng 1,7 tỷ đồng/thành viên/đợt.
Từ thực tiễn phát triển kinh tế tập thể, có thể khái quát một số kết quả nổi bật, như sau:
Thứ nhất, các hợp tác xã đã chuyển dịch từ mô hình sản xuất nhỏ lẻ sang tổ chức sản xuất có liên kết, gắn kết các khâu: sản xuất - chế biến - tiêu thụ. Trên địa bàn tỉnh đã hình thành được 40 chuỗi liên kết, sản xuất cung cấp thực phẩm nông sản, thủy sản an toàn với các sản phẩm chủ lực như: tôm hùm, ốc hương, măng tây, nho, táo, xoài, sầu riêng, rong biển, yến sào, trầm hương.
Thứ hai, khu vực kinh tế tập thể ngày càng khẳng định vai trò nòng cốt trong Chương trình OCOP, góp phần chuẩn hóa và nâng tầm giá trị nông sản địa phương với 600 sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3 sao, 4 sao và 5 sao.
Thứ ba, thực hiện chiến lược chuyển đổi số, một số hợp tác xã đã chủ động ứng dụng công nghệ vào công tác quản trị và kết nối tiêu thụ sản phẩm. Các giải pháp như truy xuất nguồn gốc qua mã QR, tham gia các sàn thương mại điện tử và số hóa thông tin chuỗi liên kết sản phẩm an toàn đã được triển khai bước đầu nhằm tăng tính minh bạch. Với sự hỗ trợ của các chương trình khoa học - công nghệ, các hợp tác xã đang dần thay đổi tư duy, hướng tới các mô hình kinh tế số và kinh tế tuần hoàn.
Những chuyển biến tích cực của khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã đã đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế của tỉnh khoảng 2,5% GRDP, và đóng góp gián tiếp thông qua tác động tới kinh tế hộ thành viên (chiếm khoảng 30% GRDP của cả tỉnh).
Nhiệm vụ và giải pháp đổi mới mô hình hợp tác xã tỉnh Khánh Hòa trong giai đoạn kỷ nguyên mới:
Khánh Hòa tiếp tục xác định phát triển kinh tế tập thể là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm góp phần hiện thực hóa mục tiêu nâng tầm phát triển, tăng trưởng kinh tế hai con số, do đó tỉnh tập trung triển khai một số giải pháp trọng tâm sau:
Một là, đổi mới về tư duy và mô hình phát triển. Chuyển đổi căn bản từ tư duy “sản xuất thuần túy” sang “kinh tế đa giá trị”, gắn sản xuất với chế biến, thương mại, dịch vụ và du lịch sinh thái, hình thành các chuỗi giá trị, tổ chức sản xuất quy mô lớn và áp dụng mã số vùng trồng. Ưu tiên phát triển các mô hình Hợp tác xã phù hợp với lợi thế đặc thù của tỉnh như: nuôi trồng thủy sản, nông nghiệp công nghệ cao, du lịch cộng đồng gắn với kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.
Hai là, hoàn thiện cơ chế, chính sách, nguồn lực, tạo môi trường thuận lợi cho kinh tế tập thể phát triển. Giai đoạn từ năm 2026-2030, tỉnh dành hơn 83 tỷ đồng để ưu tiên hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực, cung cấp thông tin, dịch vụ tư vấn, nhân rộng mô hình hợp tác xã hoạt động hiệu quả, hỗ trợ ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, hỗ trợ tiếp cận và nghiên cứu thị trường; đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng, trang thiết bị; hỗ trợ tư vấn tài chính và đánh giá rủi ro. Tiếp tục thực hiện chính sách khuyến khích thanh niên, trí thức trẻ có kỹ năng, chuyên môn, nghiệp vụ công nghệ thông tin về làm việc, quản lý các hợp tác xã, đặc biệt trong các lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao và du lịch cộng đồng.
Bà là, tập trung tháo gỡ các rào cản về vốn, đất đai, thuế, phí và hạ tầng sản xuất; thành lập Quỹ hỗ trợ phát triển hợp tác xã tỉnh; mở rộng các kênh tín dụng ưu đãi để các hợp tác xã tiếp cận nguồn vốn đổi mới công nghệ; phát triển chuỗi giá trị gắn với thương hiệu địa phương và hội nhập quốc tế. Xây dựng và phát triển các chuỗi ngành hàng có lợi thế cạnh tranh cao, đặc biệt là nông nghiệp công nghệ cao và nuôi biển công nghệ cao; xây dựng thương hiệu OCOP gắn với chuỗi giá trị số; chủ động khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do nhằm mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh, chất lượng sản phẩm, từng bước đưa nông sản của Khánh Hòa tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu và thị trường xuất khẩu.
Với quyết tâm chính trị cao và định hướng phát triển đúng đắn, Khánh Hòa sẽ tiếp tục đẩy mạnh đổi mới mô hình hợp tác xã theo hướng hiện đại, hiệu quả, gắn với kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Qua đó, góp phần đưa Khánh Hòa vững bước tiến vào thập niên nâng tầm phát triển, thực hiện thành công Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Khánh Hòa lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 đề ra.
