Bác Hồ đã viết: “Một năm khởi đầu từ mùa xuân”; người xưa lại có câu “Miếng trầu là đầu câu chuyện”. Vì vậy, khởi đầu mùa xuân mới, nói chuyện về cây cau, vườn trầu có lẽ cũng là điều thú vị, giúp chúng ta hiểu hơn về lễ vật không thể thiếu trong dịp lễ, Tết, cưới hỏi, cúng tế. 

Trong không khí đầu xuân mới, chúng tôi đến thôn Thuận Hòa (xã Ninh Phước), nơi từng là thủ phủ trầu, cau có tiếng ở Khánh Hòa. Dẫu rằng không còn hưng thịnh như xưa, song nghề trồng trầu ở mảnh đất này vẫn được duy trì bền bỉ qua nhiều thế hệ.

Người dân thôn Thuận Hòa (xã Ninh Phước) chăm sóc vườn trầu.

Theo ông Tô Tân Hoa - Trưởng thôn Thuận Hòa, nghề trồng trầu ở mảnh đất này đã có hàng trăm năm trước. Những năm 80 của thế kỷ trước, thôn Thuận Hòa được xem là thủ phủ trầu, cau có tiếng của tỉnh, với diện tích khoảng 20ha. Hầu như gia đình nào trong thôn cũng trồng trầu, cau để vừa ăn, vừa bán. Nhờ trầu, cau, nhiều gia đình có thu nhập ổn định. Từ năm 1995 trở lại đây, thời hoàng kim của trầu, cau đi xuống, nhiều gia đình đã phá bỏ vườn trầu để trồng nho, táo và một số cây trồng khác có giá trị kinh tế cao hơn. Diện tích trầu vì thế giảm mạnh. Hiện nay, toàn thôn còn khoảng 2ha trầu, xen lẫn cây cau, tập trung ở tổ 18 và 19; số hộ sống bằng nghề trồng trầu còn khoảng 10 hộ.

Gia đình bà Lê Thị Thu Hồng là một trong số ít hộ còn gắn bó với nghề trồng trầu, đến nay được gần 40 năm. Hiện nay, gia đình bà Hồng canh tác khoảng 2 sào trầu, xen lẫn cây cau. “Trồng trầu không khó, nhẹ công chăm sóc, thời gian tưới nước khoảng 4 - 5 ngày/lần và chỉ cần bón một lượng nhỏ phân chuồng hoai mục. Trầu được chăm sóc tốt cho thu hoạch từ 2 đến 3 lần/tháng. Mùa vui nhất của người trồng trầu là mùa Tết (từ tháng Chạp đến tháng 2 âm lịch năm sau). Khoảng thời gian này, các thương lái đến tận nhà thu mua chuyển đi tiêu thụ khắp nơi trong tỉnh, thậm chí vận chuyển ra cả miền Bắc để phục vụ người dân” - bà Hồng cho biết.

Ngày nay, số lượng vườn trầu, cau ở thôn Thuận Hòa không còn nhiều nhưng xanh mướt, đậm hồn quê.

Nhiều năm qua, nghề trồng trầu được gọi vui là nghề “đếm lá, thu tiền”. Ở Thuận Hòa, trầu được bán theo liễn (xấp 40 lá trầu), trăm trầu (16 liễn), thiên (160 liễn) và muôn (10 thiên). Giá trầu mùa Tết dao động từ 150.000 đến 250.000 đồng/thiên. Các tháng khác trong năm, người trồng trầu ở Thuận Hòa chủ yếu lấy công làm lãi; nếu thuê nhiều nhân công, việc trồng trầu xem như không có lời. Ngoài thu hái, bán lá trầu tươi, các hộ trồng trầu ở Thuận Hòa còn thu hái lá trầu “xả” (lá trầu chưa đảm bảo về hình thức, chất lượng) phơi khô để bán kiếm thêm thu nhập.

Về Thuận Hòa hôm nay, cuộc sống của người dân đã và đang đổi thay ngày một tốt hơn. Đi dọc các tuyến đường nội thôn, những vườn trầu, cau không còn nhiều nhưng vẫn giữ được màu xanh mướt, vươn mình trong nắng, mang đậm hồn quê. Một số gia đình sau nhiều năm tạm ngưng trồng trầu, hiện nay đã khôi phục lại một phần diện tích. Đơn cử như hộ ông Ngô Sỹ Phụng trong năm 2025 đã dành 100m² đất để trồng trầu nhằm phát triển kinh tế gia đình, cũng như nối dài thâm niên canh tác loại cây trồng truyền thống của địa phương.

Hiện nay, nghề trồng trầu ở Thuận Hòa dần thưa vắng do nhịp sống hiện đại làm tục ăn trầu dần mai một, song cũng còn một số hộ tâm huyết giữ nghề, lưu giữ hồn quê, góp phần bảo tồn nét đặc trưng văn hóa truyền thống của người Việt.

LÂM ANH