Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar – điểm nhấn trong phát triển du lịch văn hóa Khánh Hòa

Việc Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Khánh Hòa ban hành Nghị quyết số 13-NQ/TU, ngày 14/5/2026 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững đến năm 2030 không chỉ là sự kế thừa các chủ trương trước đây, mà còn thể hiện tư duy mới trong phát triển văn hóa của tỉnh: di sản văn hóa không chỉ là đối tượng cần được bảo tồn, mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng con người Khánh Hòa và nâng cao sức cạnh tranh của du lịch địa phương.

Được ban hành trong bối cảnh Khánh Hòa bước vào không gian phát triển mới sau sắp xếp đơn vị hành chính, Nghị quyết đặt ra yêu cầu tổ chức lại công tác bảo tồn, khai thác và phát huy giá trị di sản trong tổng thể phát triển văn hóa, du lịch và đời sống cộng đồng.

Tháp Po Klong Garai góp phần làm phong phú thêm không gian di sản văn hóa Chăm của tỉnh Khánh Hòa

Điểm mới nổi bật của Nghị quyết là chuyển mạnh từ tư duy bảo tồn đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển bền vững. Di sản văn hóa được xác định vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển; việc khai thác giá trị di sản phải đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa bảo vệ bản sắc, lợi ích cộng đồng và hiệu quả kinh tế. Cách tiếp cận này có ý nghĩa quan trọng đối với Khánh Hòa, địa phương có không gian di sản đa dạng, bao gồm văn hóa biển đảo, văn hóa Chăm, văn hóa các dân tộc thiểu số, di tích lịch sử - cách mạng, làng nghề truyền thống, lễ hội, tín ngưỡng và các giá trị văn hóa cộng đồng đặc sắc.

Một điểm đột phá khác là Nghị quyết đã lượng hóa rõ mục tiêu, xác định mốc thời gian cụ thể cho từng nhiệm vụ lớn. Đến năm 2026, tỉnh phấn đấu hoàn thiện cơ chế quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa; nghiên cứu cơ chế huy động nguồn lực phục vụ công tác bảo tồn, tu bổ, tôn tạo di tích. Đến năm 2027, hoàn thành số hóa 100% di tích đã được xếp hạng cấp tỉnh, di tích quốc gia và di tích quốc gia đặc biệt; xây dựng cơ sở dữ liệu số dùng chung về di sản văn hóa của tỉnh. Đến năm 2028, lập và trình cấp có thẩm quyền phê duyệt quy hoạch đối với các di tích quốc gia đặc biệt gồm Tháp Hòa Lai, Tháp Po Klong Garai và Tháp Bà Pô Nagar.

Giai đoạn 2029-2030, tỉnh tiếp tục triển khai các nhiệm vụ có tính điểm nhấn. Trong đó, đến năm 2029, phấn đấu hoàn thành hồ sơ khoa học, trình cấp có thẩm quyền xem xét, đề nghị UNESCO ghi danh di sản văn hóa phi vật thể “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na” vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại; đồng thời hoàn thành Bảo tàng Trường Sa trong Quý I/2029, đưa vào khai thác phục vụ giáo dục truyền thống, trưng bày, trải nghiệm và phát triển du lịch văn hóa. Đến năm 2030, phấn đấu hoàn thành Bảo tàng tổng hợp tỉnh, Trung tâm biểu diễn nghệ thuật đa năng tỉnh; hoàn thành tôn tạo, bảo quản, tu bổ, phục hồi 31 di tích đã được xếp hạng.

Nghị quyết cũng thể hiện tư duy đột phá trong chuyển đổi số lĩnh vực di sản văn hóa. Việc hoàn thành số hóa 100% di tích đã được xếp hạng và xây dựng cơ sở dữ liệu số dùng chung về di sản văn hóa của tỉnh là bước đi quan trọng nhằm hiện đại hóa công tác quản lý, lưu trữ, quảng bá và khai thác di sản. Trên nền tảng đó, tỉnh định hướng ứng dụng mã QR, bản đồ số, thuyết minh tự động, thực tế ảo, thực tế tăng cường và các sản phẩm truyền thông đa phương tiện để nâng cao chất lượng trải nghiệm của người dân, du khách. Đây là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu phát triển du lịch thông minh, đồng thời giúp di sản văn hóa đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.

Một nội dung có ý nghĩa sâu sắc là Nghị quyết nhấn mạnh vai trò chủ thể của cộng đồng, nghệ nhân, người thực hành di sản và người dân địa phương. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng, mà còn là chủ thể sáng tạo, gìn giữ, trao truyền và trực tiếp tham gia quản lý, khai thác giá trị di sản. Quan điểm này tạo nền tảng để phát triển các mô hình du lịch cộng đồng, du lịch văn hóa có trách nhiệm, bảo đảm người dân được tham gia, được hưởng lợi và có trách nhiệm hơn trong bảo vệ di sản.

Bên cạnh đó, Nghị quyết mở ra hướng phát triển mới khi yêu cầu xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa - di sản đặc trưng, gắn với các giá trị tiêu biểu của tỉnh như di sản UNESCO, di tích quốc gia đặc biệt, văn hóa Chăm, văn hóa biển đảo, văn hóa các dân tộc thiểu số, làng nghề truyền thống, lễ hội, nghệ thuật dân gian, ẩm thực và các “địa chỉ đỏ”. Đây là định hướng quan trọng nhằm làm phong phú sản phẩm du lịch Khánh Hòa, khắc phục tình trạng du lịch còn phụ thuộc nhiều vào lợi thế biển, đảo; từng bước hình thành các tuyến, điểm, chương trình trải nghiệm có chiều sâu văn hóa, góp phần kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu và nâng cao giá trị thương hiệu điểm đến.

Nghị quyết cũng có điểm mới khi gắn bảo tồn di sản với giáo dục truyền thống cho học sinh, sinh viên và thế hệ trẻ. Ngoài việc lồng ghép giá trị lịch sử, văn hóa, di sản địa phương vào chương trình giảng dạy, hoạt động ngoại khóa, Nghị quyết còn đặt ra yêu cầu tăng cường tham quan, trải nghiệm thực tế tại di tích, bảo tàng, làng nghề, không gian văn hóa cộng đồng; tổ chức các chương trình chiếu lưu động, giới thiệu phim tài liệu, tư liệu về lịch sử, văn hóa, con người Khánh Hòa, nhất là tại miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng còn khó khăn. Đây là cách tiếp cận thiết thực, đưa di sản ra khỏi không gian trưng bày tĩnh, trở thành chất liệu giáo dục sinh động trong đời sống xã hội.

Về nguồn lực, Nghị quyết đặt vấn đề hoàn thiện cơ chế, chính sách và nghiên cứu thành lập Quỹ bảo tồn di sản văn hóa tỉnh Khánh Hòa hoặc cơ chế huy động nguồn lực phù hợp. Đây là nội dung có tính đột phá, bởi công tác bảo tồn, tu bổ, tôn tạo di tích và phát huy giá trị di sản lâu nay thường gặp khó khăn về kinh phí, cơ chế xã hội hóa và sự tham gia của doanh nghiệp, cộng đồng. Khi có cơ chế huy động nguồn lực phù hợp, tỉnh có thể tạo thêm động lực để các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp cùng tham gia bảo tồn di sản, phát triển không gian văn hóa cộng đồng và các sản phẩm du lịch văn hóa.

Mô hình phương án kiến trúc Bảo tàng Trường Sa tiếp giáp Khu tưởng niệm chiến sĩ Gạc Ma

Nghị quyết cũng đề cao yêu cầu quản trị di sản bằng trách nhiệm cụ thể. Các nhiệm vụ được phân công cho từng chủ thể trong hệ thống chính trị, từ các cấp ủy, tổ chức đảng trực thuộc Tỉnh ủy, Đảng ủy Hội đồng nhân dân tỉnh, Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy, Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, các tổ chức chính trị - xã hội tỉnh đến Đảng ủy Ủy ban nhân dân tỉnh. Đặc biệt, Đảng ủy Ủy ban nhân dân tỉnh được giao lãnh đạo, chỉ đạo Ủy ban nhân dân tỉnh xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện Nghị quyết; cụ thể hóa mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp thành chương trình, đề án, dự án và danh mục nhiệm vụ cụ thể, bảo đảm rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, thời gian thực hiện, nguồn lực, sản phẩm đầu ra và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, địa phương.

Với cách tiếp cận đó, Nghị quyết số 13-NQ/TU không chỉ là văn bản định hướng cho lĩnh vực văn hóa, mà còn là một chương trình hành động có tính liên ngành, liên vùng và dài hạn, gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch, giáo dục, chuyển đổi số, huy động nguồn lực xã hội, xây dựng môi trường văn hóa và nâng cao đời sống Nhân dân. Việc Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 34-NQ/TU, ngày 22/12/2023 cũng cho thấy yêu cầu cập nhật tư duy, mục tiêu và nhiệm vụ trong bối cảnh phát triển mới của tỉnh.

Có thể khẳng định, Nghị quyết số 13-NQ/TU là bước chuyển quan trọng trong tư duy lãnh đạo, chỉ đạo của tỉnh Khánh Hòa đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Từ nền tảng di sản phong phú, đa dạng, cùng với các mục tiêu cụ thể, giải pháp đồng bộ và cơ chế tổ chức thực hiện rõ rang. Việc triển khai Nghị quyết kỳ vọng tạo động lực mới để di sản văn hóa thực sự trở thành nguồn lực phát triển bền vững, góp phần xây dựng Khánh Hòa trở thành điểm đến văn hóa - du lịch đặc sắc, có bản sắc riêng, có sức cạnh tranh cao trong khu vực và quốc tế.