Ngày 01/7/2025, cùng với cả nước, tỉnh Khánh Hòa chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Những thành tựu nổi bật sau một năm vận hành

Tổ chức bộ máy được sắp xếp tinh gọn, vận hành thông suốt; ở cấp tỉnh, 13/13 cơ quan chuyên môn và tổ chức hành chính thuộc UBND tỉnh được kiện toàn chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức; ở cấp xã, 64/65 xã, phường đã hoàn thành kiện toàn 128 Ban thuộc Hội đồng nhân dân, 192 phòng chuyên môn và 64 Trung tâm Phục vụ hành chính công; đặc khu Trường Sa vận hành theo cơ chế đặc thù riêng. Đối với đơn vị sự nghiệp công lập, toàn tỉnh hiện còn 983 đơn vị sự nghiệp công lập, gồm 841 đơn vị thuộc cấp xã, 10 đơn vị trực thuộc UBND tỉnh và 132 đơn vị trực thuộc sở, ngành. Hoạt động của các cơ quan, đơn vị sau sắp xếp cơ bản không bị gián đoạn đảm bảo tính liên tục của quản lý nhà nước trong giai đoạn chuyển đổi mô hình.

Về phân cấp, phân quyền, thực hiện phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, tỉnh Khánh Hòa đã triển khai phân cấp, ủy quyền trên hầu hết các lĩnh vực trọng yếu: đất đai, xây dựng và quy hoạch, công thương, tài chính – ngân sách, văn hóa – thể thao, dân tộc – tôn giáo, nội vụ... Tính đến giữa năm 2026, tỉnh đã thực hiện phân cấp 40 thủ tục hành chính cho cấp xã (tập trung ở lĩnh vực tài chính, nội vụ, văn hóa) và tiếp nhận 337 thủ tục hành chính được Trung ương phân cấp, ủy quyền, góp phần đưa thẩm quyền giải quyết công việc đến gần dân hơn.

Về cải cách hành chính, Từ ngày 01/7/2025 đến 20/5/2026, toàn tỉnh tiếp nhận 802.974 hồ sơ thủ tục hành chính, giải quyết 763.005 hồ sơ, trong đó tỷ lệ đúng hạn đạt 96%; tỷ lệ hài lòng của người dân, doanh nghiệp trên Cổng Dịch vụ công quốc gia đạt 91,61%. Hạ tầng phục vụ chuyển đổi số được đầu tư: Trung tâm điều hành thông minh (IOC) của tỉnh tích hợp hơn 20 nhóm dữ liệu phục vụ chỉ đạo, điều hành theo thời gian thực; Trung tâm dữ liệu tỉnh được tổ chức tại 02 cơ sở, quy mô hạ tầng tăng từ 130 lên 195 máy chủ ảo hóa, tổng dung lượng lưu trữ trên 1.100 TB; nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu (LGSP) đã kết nối 25 dịch vụ dữ liệu của các bộ, ngành Trung ương.

Công tác cán bộ điều động, luân chuyển được thực hiện linh hoạt: bổ sung 74 công chức cho cấp xã, điều chuyển, cân đối nội bộ 157 trường hợp; thực hiện Thông báo số 21-TB/VPTW về Kết luận của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm tại buổi làm việc với Ban Tổ chức Trung ương về giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở, tỉnh đã điều động, luân chuyển 364 cán bộ và đưa 162 nhân sự thuộc các tổ công tác hỗ trợ chuyển đổi số về cấp xã.

Thực hiện Nghị quyết số 01/2025/NQ-HĐND về hỗ trợ tiền thuê nhà ở, chi phí đi lại cho cán bộ, công chức, viên chức chuyển công tác đến trung tâm hành chính mới hoặc về công tác tại cấp xã, với tổng kinh phí gần 75 tỷ đồng trong hai năm 2025-2026, hỗ trợ khoảng 2.100 người.

Về nguồn lực tài chính, tài sản công, tỉnh đã ưu tiên bảo đảm kinh phí hoạt động của bộ máy; năm 2026, tổng dự toán ngân sách giao cho khối chính quyền hai cấp là hơn 36.319 tỷ đồng. Công tác xử lý trụ sở, tài sản công dôi dư sau sáp nhập được xử lý theo các hình thức giao đơn vị sự nghiệp khai thác, bố trí làm trụ sở, nhà văn hóa hoặc thanh lý, bán đấu giá.

Công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo được duy trì ổn định: từ ngày 01/7/2025 đến 31/5/2026, Chủ tịch UBND tỉnh và lãnh đạo các cơ quan, đơn vị, địa phương đã tiếp 134 lượt/134 người/134 vụ việc, không phát sinh đoàn khiếu kiện đông người; toàn tỉnh ghi nhận 1.707 lượt công dân với 1.860 người/1.355 vụ việc khiếu nại, tố cáo, phản ánh, kiến nghị. Các cơ quan chức năng đã tiếp nhận, xử lý 1.611 đơn, giải quyết dứt điểm 1.557/1.611 đơn, còn 54 đơn đang trong thời hạn giải quyết theo quy định, cho thấy quyền và lợi ích hợp pháp của người dân không bị ảnh hưởng bởi quá trình tổ chức lại bộ máy.

Quá trình vận hành mô hình hai cấp ở Khánh Hòa ghi nhận nhiều cách làm chủ động, sáng tạo, phù hợp thực tiễn địa phương, trong đó nổi bật như: Áp dụng bộ công cụ đo lường hiệu quả công việc (KPI) cho toàn bộ cán bộ, công chức, viên chức; xây dựng Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh (IOC), kết nối liên thông trực tiếp từ cấp tỉnh đến 65 xã, phường; ban hành “Sổ tay hướng dẫn trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất”, góp phần tháo gỡ điểm nghẽn lớn nhất trong giải phóng mặt bằng; triển khai mô hình “cấp trên đồng hành, hỗ trợ cấp dưới”… đã thể hiện tính chủ động vận dụng linh hoạt chủ trương chung vào điều kiện thực tiễn địa phương, đồng thời gợi mở kinh nghiệm có thể tham khảo, nhân rộng cho các địa phương khác.

Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân

Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình vận hành mô hình hai cấp ở Khánh Hòa còn bộc lộ một số tồn tại, hạn chế: Năng lực, kinh nghiệm thực tiễn của một bộ phận cán bộ, công chức cấp xã, nhất là các lĩnh vực đất đai, xây dựng, đầu tư công… có mặt còn hạn chế. Xử lý tài sản công dôi dư vẫn còn một số cơ sở còn chậm. Công tác phối hợp xử lý hồ sơ liên thông giữa một số cơ quan, đơn vị có thời điểm chưa thật chặt chẽ.

Một số bài học kinh nghiệm

Một là, sự lãnh đạo, chỉ đạo tập trung, thống nhất của cấp ủy và chính quyền các cấp là nhân tố quyết định thành công của quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy. Việc quán triệt nguyên tắc "rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả" ,góp phần bảo đảm quá trình chuyển đổi được triển khai đồng bộ, hạn chế tình trạng chồng chéo, lúng túng trong tổ chức thực hiện.

Hai là, phân cấp, phân quyền chỉ phát huy hiệu quả khi đi đôi với bảo đảm đầy đủ các điều kiện thực hiện. Việc chuyển giao nhiệm vụ cho cấp xã cần đồng thời gắn với việc hoàn thiện thể chế, bố trí nguồn lực, biên chế, cơ sở vật chất và cơ chế tài chính phù hợp; nếu chỉ phân cấp về thẩm quyền mà thiếu các điều kiện bảo đảm thì hiệu quả quản trị sẽ bị hạn chế.

Ba là, về chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức giữ vai trò quyết định; việc sắp xếp nhân sự cần gắn với vị trí việc làm, yêu cầu quản trị đa ngành, đa lĩnh vực và quá trình đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên nhằm giúp đội ngũ thích ứng với khối lượng, tính chất công việc mới.

Bốn là, chuyển đổi số và quản trị dữ liệu cần được xem là nền tảng của phương thức quản trị mới ở chính quyền cơ sở; vì vậy việc xây dựng hạ tầng số, cơ sở dữ liệu dùng chung và chuẩn hóa dữ liệu cần được triển khai đồng bộ ngay từ đầu.

Năm là, công tác quản lý tài sản công, hồ sơ và tài liệu lưu trữ sau sáp nhập phải được quan tâm góp phần sử dụng hiệu quả nguồn lực công, phòng ngừa thất thoát, lãng phí và tạo điều kiện thuận lợi cho quản trị hiện đại.

Giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp

Trên cơ sở những hạn chế đã được nhận diện và các bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn tổ chức, vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại tỉnh Khánh Hòa, để tiếp tục nâng cao hiệu quả tổ chức và hoạt động của mô hình trong thời gian tới, cần tập trung thực hiện đồng bộ một số nhóm giải pháp sau:

Thứ nhất, tiếp tục quán triệt và thực hiện nghiêm chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khắc phục những hạn chế, đảm bảo gần dân, phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn.

Thứ hai, tiếp tục hoàn thiện thể chế và cơ chế phân cấp, phân quyền; tiếp tục rà soát, kiến nghị Trung ương sớm ban hành đồng bộ các quy định còn thiếu. Đồng thời, tiếp tục mở rộng danh mục thủ tục hành chính phân cấp cho cấp xã gắn với việc bảo đảm đầy đủ nguồn lực, kinh phí, cơ sở vật chất và hướng dẫn nghiệp vụ thống nhất.

Thứ ba, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức và kiện toàn tổ chức bộ máy. Đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng theo vị trí việc làm, tăng cường năng lực quản trị đa ngành, đa lĩnh vực cho đội ngũ cán bộ cấp xã; đồng thời nghiên cứu cơ chế biên chế linh hoạt đối với các đơn vị có quy mô dân số lớn hoặc khối lượng công việc cao.

Thứ tư, thúc đẩy chuyển đổi số và hiện đại hóa phương thức quản trị địa phương; ưu tiên đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, hoàn thiện nền tảng số dùng chung, bảo đảm kết nối, liên thông giữa các hệ thống thông tin; thống nhất đầu mối hướng dẫn triển khai hệ thống giải quyết thủ tục hành chính tập trung; từng bước xây dựng và quản trị cơ sở dữ liệu theo nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung", coi dữ liệu là nguồn lực cốt lõi của chính quyền số.

Thứ năm, nâng cao hiệu quả quản lý tài sản công và hồ sơ, tài liệu sau sáp nhập; đẩy nhanh xử lý nhà, đất và tài sản công dôi dư theo hướng công khai, minh bạch, ưu tiên phục vụ mục đích công, hạn chế thất thoát, lãng phí và phát huy hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Thứ sáu, tăng cường kiểm tra, giám sát và hoàn thiện cơ chế phản hồi chính sách. Tiếp tục duy trì các đoàn kiểm tra, khảo sát thực tế nhằm kịp thời phát hiện, tháo gỡ khó khăn trong quá trình vận hành; đồng thời phát huy vai trò giám sát của Hội đồng nhân dân, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội, qua đó hình thành cơ chế phản hồi từ thực tiễn để không ngừng hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.